;

​ХОЗАЧА ГIУЛАКХАЦА ХИЛАР

Фото: serdalo.ru


Денгара ди массаза доал, денош дIа а ухаш, гаргайоагIаш латт, даланза дийна дусе, марха дастара цIай дездеш вай дIахьоргйола ха. Цу ханага кийчлуш, чувена хьаьша тух-сискалах кхетийта а, цунна гIулакх де ураовтта а кийчлуш ба вай мехкахой.

Хоза ха я ер мархий бутт, фарал долаш ха я. БIарччача шера шоайла бIарг цагуш бIаьгIа нах хийла вIашкаоз укх хано, шоайла марха даста дIа-хьа бехарца. ИйгIабагIараш тов, эгIазбаха хийрбаьннараш гаргабоагIа, вIаший эр-безам совбоал. Доккха беркат да из.

Укх бетта воча хIамах дукха нах юха кхийттаб, бIехача гIулакхех, наха юкъе цатоам бахарах, цул совгIа дукха ийгIа баьгIа нах, Даьла духьа тайна, цхьаккха а хIама цахилча санна, дIачу-хьачу а болаш баха хайшаб. Дукхаш мискача нахага хьожаш къахетаме, камаьрша, дог-безаме бийрзаб. ДIахойодача хана а иштта дIабаха хьож цхьабараш, хIаьта вожаш, мархий бутт чакхбаьлча, хьалха шоаш хиннача ден тIа дIатIаболх. Бакъда, марха дастара цIай бусалба наха боккха пайда, къиношта гештдар хулаш, Даьла раьза хилар кхоачаш хулаш да. Дийшача наха хьаяхачох, воча гIулакхех лоралуш, Дала ше кхаьба марха къоабала а даь дIаэцарга догдоахаш, массаза а Даьле кхайкаш хила веза бусалба саг.

ДIахо хьоахаде безам ба са кхыдар. Цу марха дастара цIай дездеча деношка воай гаргарча а хийрача а наьхацига ух вай, цар марх къоабала дувца, царна Даьла раьза хилар кхайкаде, Даьлагара цар марха къоабала хилар деха. Цхьабараш дIачу а бахе, тух-сискалах а кхийтте, хоза баьгIе дIаболх, цхьабараш шорттига юха а бийрзе болх. ХIаране ше-ше ваха фусам гаргара-хийра хиларга хьежжа ду из. Бакъда, дIа чу а ваха наха оттадаьча шуне Iохайча вагIа а, цигара гIулакх меттахьа лоаттаде а ховш хила веза къонах-саг.

Хьаьша-да лархIар, цунна шу оттадар, цун гIулакхага хьажар сийдолаш долча, керттерча гIулакхех лоархIаш да гIалгIаша. Вай оал: «Хьаьша ца везар Далла ма везалва». Иззол боккха ба вай хьаьшийцара лерхIам. Бакъда, чувена хьаьша а хила веза ший гIулакх ховш, ше малагIча наькъаца хилавеза дагадоагIаш. Укхаза дукхагIа сона белгалдаккха ловр да шуне вагIар, цаI вале а е дуккха наха бале а, мишта хила деза.

Шуне вагIар цхьа моллагIча тайпара дац воай къаман. ХIара сага белгалдаь гIанд да, цун аргIага хьежжа. БоккхагIий а кагегIий а башхало яц, наьха шуне ховша воаша дIачудахача, дукха цу гIулакха кIат ца беш, шуна гонахьа ховш нийслу вай цхьадараш, бакъда, шуне багIача наьха тхьамада а хила веза, тхьамада гIонча а хила веза, айхьазача гIанде вагIар а хила веза. МагIаваккха везар магIа а воаккхаш, эгIаваккха везар эгIа авоаккхаш, къамо белгалбаьча боарамах хилийта деза из гIулакх.

Вай даьша яьхад: «Шиъ е кхы дукхагIа нах вIашагIкхийттача, тхьамада белгалваккха веза». Из хIана деш да аьлча, из тоаба, ваьл-ваьнначо шийна хетар леладеш, кегаенна хургйоацаш, цхьаннега ладувгIаш, хьоарчаенна хургйолаш деш да. Тхьамада белгалвоал, наьна воша-йиший воI, дIайига-хьайоалаяь болча захалех бехке вар, уст-воаша-нейц – цу хIаране ше-шийна бехкех вар лархIарца. Тхьамада белгалваьнна багIача меттера гIулакх, тайжа дода хIама мо хул, цар багIар а эздий хул.

Тхьамада яла еза эггара бехкех йола, магIабаьрччера моттиг, цун аьтта оагIорахьа кхы саг нийслургвоацаш, из оагIо мукъа хургболаш нийса а яь, ха веза шуне саг. ШоллагIа бехке ва тхьамада аьрдехьа вагIа цун гIонча, кхоалагIа тхьамада нийсса духьала вагIар, виълагIа ва шуна магIара IотIахайна айхьазча гIанде вагIар, тIаккха тхьамада вагIа оагIо ба Iочакхбаллалца, дIахо вокха оагIорахьа багIараш ба.

«Шуно вовзийт эздий вар, эздий воацар» яьхад вай даьша. Цига гу саг сутара ва е вац. ХIама даа болабалалехьа, «кад текъабар» яхаш, хIама да вай къаман, бакъда, из леладераш кIезига ба. Из фуд аьлча, хIама даа волалуча хана Даьла цIи хьалха а яьккха, цун цIераца вола а венна, из кхача хьабеларах, Далла хоастам кхайкабеш, Цун цIи еза ювцаш дешаш алар. Эггара кIезигагIдар аьлча, из да хIама даа Iоховча хана вай оалаш дола бисмал.

Шуне вагIаш гийг юзаеш вола саг жIалех тара лоархI вай къамо. Цун дегIа кица а да вай даьша даьккха. Цо йоах: «Шуне вагIаш виззалца гиг хьоахаяр – жIале Iаьдал». Ер моттиг а я чIоагIа лорае езаш, из фуд аьлча, кхача хьаоттабаьча фусама дай лерхIам бар а, Даьла беркат кхоачама даар а да из. Цул совгIа сов кер биззалца хIама даар сага ший дегIа а дика дац. ХIама дуаш дукха ха цаяккхар, шуне хила дезача кертерча гIулакхех да, хьаэцар, Iоюллар сабарца хила деза, дуккха хIама бага а елла, мочхал чIоагIа ца хьекхадар, массарел тIехьа а виса, нах шийга хьежабеш цавагIар, е массарел хьалхагIа йиаь а ваьнна, нах шийна бIара ца хьежабар. Iохар, хьалгIаттар эздий хила деза. Лораде дезаш гIулакхаш да уж.

Нах вIашагIкхийттача маIача наха гIулакх деш маIнахи, кхалнаха гIулакх деш кхалнахи хила безаш да вай Iадатах, хийрача наха хIаьта а. Бакъда, марх дастара цIай дездеш долча юкъа, вайна шуне гIулакх деш, вайга хьожаш кхалнах-мехкари хул мел кхоачара е мел хийра вай хиларах. ХIана аьлча цу цIагIара маIанах а ераш хьабаьхкараш санна наьха марха къоабала дувцаш лел. Цудухьа ба вайна цу деношка шуне дагIаш гIулакх дераш кхалнах, дукхагIа мехкари.

Царца чIоагIа эзделаца долаш, тIехбаьнна бегаш ца беш, воай гIулакх ховш хила деза вай. Хийла кагийча наха дехар ду йоIага шоашца хIама даа Iоха яхаш. Бакъда, къаман оамал а гIулакх а довзаш болча дезала йоI, шийна малаш ба цаховча хийрача нахаца Iо а ца ховш, «баркал, шун гIулакхага а хьожаш, латтаргья со», аьле, Iо а ца ховш, Iа. Шоайла кхоачарле йоаца хийрабараш ба аз бувцараш. Вешта кхоачарле йолаш гаргарча нахаца-м Iохайнаяр аьнна хIама дац. Цу мо йолча йоIа баркал а аьнна, уж моргаш вай къамах болаш гIаддаха дезача вай хIаьта а низ бу, боккъала а Iоха ялар хьо тхоца, яхаш. Мегаргдац из. ЙоI эхь хеташ а, сий долаш а хила еза, зIамига саг эздий а гIулакхах цавохаш а хила веза. Мегаргбац кIантии йоIи шоайла хьакхашта бовла а айхьаза бовла а. Вай даьша яхад: «Фуъ мо лорае еза кхалсаг».

Цхьаькха да белгалдинза даргдоацаш вай теркал де дезаш. Шуне даьгIа хIама а диа долхача хана кхача оттабаьрашта баркал алар, болхаш шоаша нийсбеннача фусама-наьнага Iадикаювцар, цIаькха а цар кхаьба марха къоабала дувцар.

Уж гIулакхаш-м, мел дийцача а варгвоацаш, дукха да. Вайна ханза дарг доацаш, вай лораде дезаш гIулакхаш да уж. Воай къам дизза эздий къам хилар хьахьокхаш хIамаш да уж. Ховчо леладе деза, цаховрашта дIахьалха а доахаш, цаховчар ховчарга дIа а хетташ, хьатIаIомаде деза. ХIана аьлча кхувш боагIараш вайна бIарахьеж, царна вайх хьокхам хул, цар воай леладер леладу. Уж нийсача наькъаца, къаман гIулакхаца хургболаш хила деза вай.

Эзделаца мел дола хIама хоза да, машар, безам кхайкабу эздело, хозача гIулакхо. Цхьа моллагIа хIама хьадеш волча сага, из шийгара къоабал а даь дIаэцарга догдоахаш ду. Цудухьа, из иштта хилар воашта дезе, хьийга къа зехьа довргдоацаш, вIаший дезаш, новкъосталаш деш, мархий бетта воаша юхакхийттача вонах лоралуш, уйланца а нигатаца а цунна гарга цадолхаш, лорадала деза вай.

Аз дехар дергдар вай кагийча нахага, марха дастара цIайга дале а е кхыдолча гIулакхашгахьа дале а, воаша малаш да диц цадеш, воай моттиг дагайоагIаш хила деза вай.

Дала вай кхаьба марх къоабала долда. Вай мохк, къам маьрша долаш, юха хьатIайоагIйийла вайна ер Дала бусалба наха гештдеш яйта еза ха.

Жи дукхадахаш хозача, эздийча гIулакхаца хилалаш. Цунга кхоачаргдолаш хIама дац.

Матенаькъан Илез

Сердало

№ 88 (11824), вторник, 20 июня 2017 года

 
По теме
​Дика дезал – мехка ганз - Сердало 1.ГIорваьнна Iилманхо, профессор ХIара шера, дешар дIадолалуш, дукхагIйолча классашка хьалхара урок хул гIалгIай метта хетаяь, укхаза дувц вай метта ширалах, цун къона йоазув кхеллача нахах, из мотт кхы тIа шаьрбеш,
13.07.2017
​Тимури цун командеи… - Сердало ХIанз а дизза ши шу даьннадацар вай республика хьаяь. Доацараш, дезараш дукха дар.
10.07.2017
ХьатIакхаьчад ахка. Бераш салаIа цIахийцад. Бакъда из цхьаццадолча бераша харцахьа кхетаду.
30.06.2017
 
Хьамсара мехкахой, бусалба вежарий йижарий! Чакхбаьннаб сийдола параз мархий бутт, цунца цхьана вай параза мархий Iибадат а. Вайна хьатIакхаьчар бусалба наьха кертера цIей да, «Iийдул-фитIр» (мархий Iийда).
28.06.2017
​ГIалгIай Мехка-даь Евкурнаькъан Баматгире Юнус-Бека мархий Iийдан кхайкарал - Сердало Хьамсара мехкахой, бусалба вежарий йижарий! Чакхбаьннаб сийдола параз мархий бутт, цунца цхьана вай параза мархий Iибадат а. Вайна хьатIакхаьчар бусалба наьха кертера цIей да, «Iийдул-фитIр» (мархий Iийда).
28.06.2017
Хьамсара мехкахой, бусалба вежарий йижарий! Чакхбаьннаб сийдола параз мархий бутт, цунца цхьана вай параза мархий 1ибадат а. Вайна хьат1акхаьчар бусалба наьха кертера ц1ей да, «1ийдул-фит1р» (мархий 1ийда).
26.06.2017
 
Хьамсара мехкахой, бусалба вежарий йижарий! Чакхбаьннаб сийдола параз мархий бутт, цунца цхьана вай параза мархий Iибадат а. Вайна хьатIакхаьчар бусалба наьха кертера цIей да, «Iийдул-фитIр» (мархий Iийда).
25.06.2017
ГIалгIай Мехка-даь Евкурнаькъан Баматгире Юнус-Бека мархий Iийдан кхайкарал - IngNews.Ru Хьамсара мехкахой, бусалба вежарий йижарий! Чакхбаьннаб сийдола параз мархий бутт, цунца цхьана вай параза мархий Iибадат а. Вайна хьатIакхаьчар бусалба наьха кертера цIей да, «Iийдул-фитIр» (мархий Iийда).
25.06.2017
Верховный суд Ингушетии признал законным продление ареста Хазбиеву - Magas.Ru Верховный суд Ингушетии отклонил жалобу защиты оппозиционера М.Хазбиева на постановление суда о продлении ареста.Суд проигнорировал ряд грубых нарушений,продление ареста было безосновательным,заявила адвокат активиста.
20.04.2018 Magas.Ru
Малгобекским городским судом с участием государственного обвинителя прокуратуры рассмотрено уголовное дело по обвинению Курскиева М., в совершении преступления,
20.04.2018 Прокуратура
Верховный суд республики оставил без изменения постановление Магасского районного суда о продлении срока содержания под стражей ингушского оппозиционера Магомеда Хазбиева,
20.04.2018 Ингушетия
Сотрудники правоохранительных органов задержали троих жителей республики, которые накануне открыли бесцельную стрельбу из автомашины в составе свадебного кортежа, сообщает пресс-служба МВД по республике.
16.04.2018 Ингушетия
ИГДТ в гостях у учащихся ГКОУ «СОШ № 9 г. Назрань». - Министерство культуры Артисты Ингушского государственного драматического театра имени Идриса Базоркина продолжают гастролировать с концертной программой по общеобразовательным школам Ингушетии и Пригородного района.
20.04.2018 Министерство культуры
Несовершеннолетние, состоящие на учете в УИИ, отправились на экскурсию в краеведческий музей - ОФСИН по Республике Ингушетия Для несовершеннолетних осужденных, состоящих на учете в уголовно-исполнительной инспекции ОФСИН России по Республике Ингушетия, сотрудники инспекции организовали экскурсию в Ингушский государственный музей краеведения им.
20.04.2018 ОФСИН по Республике Ингушетия
21 апреля в библиотеках России пройдет акция «Библионочь». Не осталась в стороне и Ингушетия — в этот день на библиотечных площадках муниципальных образований республики до поздней ночи будут проходить поэтические чтения,
20.04.2018 Ингушетия
Адам Беков Члены художественного совета Министерства культуры и архивного дела Ингушетии утвердили кандидатуру Адама Бекова, худрука детского хореографического ансамбля «Таргим»,
19.04.2018 Ингушетия
21 апреля в Ингушетии пройдет второй этап Кубка России по альпинизму - Министерство по физической культуре 20-22 апреля  2018 года  в скальном массиве Джейрахского района, в сельском поселение Бейни состоится второй этап Кубка России по альпинизму 2018 «Скайраннинг-«вертикальный километр».
20.04.2018 Министерство по физической культуре
Управление Роспотребнадзора по Республике Ингушетия информирует, что заболеваемость острыми респираторными вирусными инфекциями находится на неэпидемическом уровне.
20.04.2018 Роспотребнадзор
В горах Ингушетии отработали действия при ликвидации возгорания в лесу В рамках третьего этапа Всероссийских командно-штабных учений в Джейрахском районе республики огнеборцы ликвидировали условное возгорание лесного массива,
19.04.2018 Ингушетия